جنتین :مطالعات قرآن و حدیث پژوهی

سایت علمی دکتر محسن قاسمپور

معرفی کتاب رجال کشِّی به بهانه چاپ جدید

کتاب ماه دین ـ شماره 78-79،فروردین و اردیبهشت 83

دکتر محسن قاسم پور

 

▪ رجال کشّی

▪ محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشی

▪ سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1382

محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشّی (متوفی حدود 385) از رجالیان موثق و معاصر روزگار کلینی و ابن قولویه قمی است . به گزارش معالم العلماء ابن شهر آشوب و قاموس الرجال محقق شوشتری, کتاب رجال کشی به (( معرفة الناقلین عن الائمه الصادقین )) یا (( معرفة الرجال )) معروف بوده که اکنون اصل این کتاب وجود ندارد. آنچه در حال حاضر از کتاب کشی معروف و موجود است ، برگزیده ای است از این اثر که (( شیخ الطائفة)) محمد بن حسن طوسی به شاگردانش املا کرده است این گزارشی است که سید بن طاووس از اصل و برگزید? کتاب رجال کشی داده است ( مستدرک الرسائل ، چاپ قدیم ج 3, ص 751 ) نامی که شیخ طوسی یا احتمالا شاگردان او به این کتاب رجالی دادند (( اختیار معرفة الرجال )) است . اختیار معرفة الرجال پیش از این در 1348


 هنگام برگزاری کنگره هزار? شیخ طوسی به همت حسن مصطفوی در دانشگاه مشهد به چاپ رسید. چاپ حسن مصطفوی با یادداشت استاد محمد واعظ زاده خراسانی و تحقیق خود محقق است که د ر آن زندگی کشّی، مشایخ او, رجال کشی و نسخه هایی که براساس آن ، محقق تحقیق خود را بدان مستند ساخته, بررسی شده است . اختیار معرفة الرجال در بهار 1382 با تحقیق و تصحیح محمد تقی فاضل میبدی و ابوالفضل موسویان به همت سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به چاپ رسیده است. این چاپ امتیازات و ویژگی هایی دارد. مقدم? محققان که در آن به چاپ های قبلی رجال کشی اشاره شده ، اقدام میرزا حسن مصطفوی, ارج نهاده و ضمن آن ضرورت تحقیق مجدد این کتاب را یادآور شده است . به ویژگی های تحقیق جدید این اثر رجالی, در هفت بند اشاره شده است ... از جمله ذکر شرح حال اجمالی رواة و محدثانی ک در عناوین آمده اند و احیاناً راویانی که در اسناد قرار دارد، با مراجعه به کتب دیگر رجالی از جمله رجال شیخ و نجاشی ... در پانوشت ها (ص 31)؛ توضیح تاریخچه و عقاید نحله ها و فرقه های مذهبی و کلامی مذکور در کتاب رجال کشی با استناد به کتب ملل و نحل ( ر.ک ص 578در معرفی حشویّه، ص 512 درباره واقفیه و مانند آن ... )، مقایس? روایات کشی با روایات کتب دیگر مانند معجم رجال الحدیث (آیت الله خوئی ) یا قاموس الرجال ( محقق شوشتری ) یا نسخه ای که در اختیار میرداماد بوده که بر آن تعلیقه زده است یا در کتب روایی دیگر؛ رفع ابهام برخی واژه ها با مراجعه به کتب لغت. (ر.ک . ص 134 ، 139 و مانند آن ) . محققان این اثر مهم رجالی مهم رجالی در مقدمه خود افزوده اند : (( فهرستی که استاد مصطفوی در آخر کتاب با دست نوشته آورده بود هر چند جامع و در نوع خود بی نظیر بود و لذا به همان صورت حفظ شده است ولی کتاب دارای نمای? کامل نبود )) (ص 31)؛ فهرستی که به آن اشاره شده فهرستی است که از آدم بن محمد قلانسی بلخی آغاز شده و تا یونس بن یعقوب ادامه یافته است . در چاپ استاد مصطفوی فهرست دیگری با عنوان (( الکنی و الالقاب المستعمله فی الکتاب )) از ابن ابی حمزه = علی بن ، تا ((الوشاء = حسن بن علی وجود دارد که در چاپ جدید ذکر نشده است همچنین فهرست های (( الاقوام و القبائل و الملل و النحل )) که از (( ال ابی طالب )) شروع تا (( الیهود )) ادامه می یابد و نیز فهرست (( الامکنه و البلاد )) ، فهرست (( المطالب و الموضوعات )) عیناً در دو چاپ موجود است. فهرست آیات و فهرست اشعار, دو فهرستی است که در چاپ جدید اضافه شده است. در این جا باید به تلاش جستجوگرانه و از سر تتبع محققان چاپ جدید این کتاب تأکید کرد. پاورقی های سودمند و تعلیقات مفیدی که بر این چاپ جدید افزوده شده محققان و علاقه مندان حوز? علم رجال را خرسند و بهره مند کرده است. از نظر محققان این اثر, مزایای این چاپ تحقیقی در بخش فهرست این بوده که عناوین کتاب به تربیت الفبا در ابتدای کتاب فهرست شده, آیات قرآن که در لابه لای روایات آمده بود فهرست گردیده ، اشعاری که در متن وجود داشت به ترتیب حروف الفبا فهرست شده است و بالاخره برای سهولت مراجعه به متن، اسامی شخصیت‌ها صرف نظر از نام اشهر آنان هم با کنیه و هم با لقب فهرست شده است . بدون تردید کوشش محققان با ویرایش جدید در نشر مجدد رجال کشی معروف به اختیار معرفة الرجال, در خور تجلیل و سپاس است. اما فضل تقدم استاد مصطفوی در چاپ این کتاب ارزشمند رجالی نیز نباید از نظر دور داشته شود به ویژه آنکه بنا به یادداشت استاد واعظ زاده خراسانی طی سال‌ها رنج, کتاب رجال کشی را که مشوش و مملو از اشتباه بود با نسخ قدیمی مصحح مقابله کرده اند و به گفت? خود استاد مصطفوی آن را از حدود چهار هزار غلط چاپی موجود در چاپ بمبئی نجات داده اند . (رجال کشی چاپ دانشگاه مشهد, ص9).

  
نویسنده : قاسمپور ; ساعت ۸:٠٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱۳۸۸/۱٢/۱۸
تگ ها : حدیث پژوهی